Anemia z niedoboru żelaza to najczęstsza postać niedokrwistości, która występuje u około 1,6 mld ludzi [1]. W Europie diagnozuje się ją u [uwaga!!!] 10% kobiet i 4% mężczyzn. Z uwagi na jej mało specyficzne objawy jest zazwyczaj rozpoznawana przypadkowo w czasie rutynowych badań krwi.

Żelazo i jego zadania

Żelazo (Fe) w naszym organizmie występuje w puli funkcjonalnej i pośredniej (zobrazuje Wam to tabela poniżej) w ilości około 3-4 g. A jaka jest jego rola? Już wyjaśniam. Większość żelaza (około 67%) znajduje się w hemoglobinie, która przenosi tlen z płuc do tkanek naszego organizmu. Z uwagi na to, że żelazo wchodzi w skład enzymów to bierze udział w procesach metabolicznych i tym samym odpowiada za prawidłową pracę układu krwiotwórczego (budowa erytrocytów i leukocytów), sercowo-naczyniowego, nerwowego (synteza neurotransmiterów) oraz immunologicznego. Żelazo wpływa na budowę wiązań w wysokoenergetycznych związkach (ATP). Ma też swój wkład w reakcjach jodowania tyrozyny. W organizmie jest magazynowane w postaci aktywnej związanej z ferrytyną, która dostępna jest w komórkach wątroby, makrofagach, śledzionie, szpiku i mięśniach [2]. Hemosyderyna natomiast jest nieaktywnym zapasem żelaza, a powstaje w przypadku dużej podaży tego pierwiastka.

Pula funkcjonalna Pula pośrednia
hemoglobina (ok. 2,5g)  

kompleksy chelatowe z cytrynianami, nukleotydami, aminokwasami, cukrami

mioglobina, cytochromy, katalaza (ok. 400 mg)
transferyna (3-7 mg), apotransferyna
laktoferyna, hemosyderyna
ferroportyna, apoferrytyna, ferrytyna
enzymy: peroksydaza, dehydrogenaza bursztynianowa, oksydaza cytochromowa

Należy zaznaczyć, że pula żelaza jest w ciągłym obiegu wewnętrznym. Większość  jego zasobów jest odzyskiwana ze zniszczonych krwinek czerwonych, a około 20% dostarcza nam pożywienie, którego wchłanialność wynosi nikłe 10% [2]. Po spożyciu produktu z Fe następuje redukcji jonu Fe³+ do jonu Fe²+ zachodząca w kwaśnym pH żołądka i przez enzym obecny w dwunastnicy (reduktazę Fe), gdzie zachodzi jego wchłanianie. A zależy ono m.in. od aktualnego zapotrzebowania organizmu czy od przyjmowanych leków [3].

Anemia - żelazo w mięsie

Niedokrwistość czyli…

Na początek szybkie przypomnienie:

  • Krwinki czerwone – inaczej erytrocyty. Jest to składnik komórkowy krwi, którego głównym zadaniem jest transport tlenu z płuc do innych tkanek organizmu.
  • Hemoglobina – jest białkiem zawartym w erytrocytach, które wiąże atom tlenu. Zawiera hem, który nadaje krwi czerwone zabarwienie, a w swojej budowie zawiera atom żelaza.
  • Hematokryt – parametr określający stosunek elementów morfotycznych krwi (czyli komórek krwi) do całej jej objętości (osocze i elementy morfotyczne). Wyrażany jest w procentach i mówi nam o tym, jaki procent stanowią erytrocyty w porównaniu do leukocytów czy płytek krwi.

Bardziej potoczna nazwa niedokrwistości to anemia, czyli stan chorobowy który diagnozuje się w przypadku obniżenia poziomu hemoglobiny (Hb), hematokrytu (Ht) i/lub krwinek czerwonych (RBC) w porównaniu do norm dla określonego wieku i płci. Jest to spowodowane zbyt niskim poziomem żelaza, który upośledza syntezę hemu [3]. Dla mężczyzn alarmujący będzie poziom Hb niższy niż 14g/dl, a dla kobiet < 12g/dl. Niedokrwistości dzielą się ze względu na czynnik je wywołujący. I tak wyróżnia się: anemię spowodowane utratą krwi, anemię przebiegające z upośledzonym wytwarzaniem erytrocytów (m.in. anemię z niedoboru żelaza, kwasu foliowego czy witaminy B12), a także niedokrwistość hemolityczną.

Objawy, jakie można zauważyć w przypadku niedokrwistości to bladość powłok skóry i ich suchość, pękanie kącików ust, łamliwość włosów i paznokci czy zanik brodawek języka. W przypadku niedoboru żelaza pojawiają się zaburzenia procesu erytropoezy. Powstające erytrocyty są mniejsze, mają mniejszą zawartość hemoglobiny, a to związane jest ze spadkiem zdolności krwi do transportu tlenu. W wyniku czego spada utlenowanie tkanek i narządów, co objawia się bólami i zawrotami głowy, zaburzeniami koncentracji i gorszą tolerancją wysiłku [3].

Podnieś swój poziom żelaza

Anemia najczęściej dotyczy kobiet i na ich potrzebach się skupię. Dziennie zużycie Fe przez miesiączkującą kobietę wynosi około 2 mg, a u ciężarnych i w okresie laktacji nawet dwukrotnie więcej (ok. 3,5-4,0 mg). Należy też pamiętać, że dobowa utrata żelaza to ok. 1 mg (miesiączka, utrata z moczem i żółcią). Ilość żelaza, które dostarczamy wraz z pożywieniem wynosi 10-20 mg. Wśród czynników, które ułatwiają wchłanianie Fe należą: witamina C, dieta bogata w białka i aminokwasy, niskie pH soku żołądkowego. Czynniki hamujące to: stosowanie leków zobojętniających kwas żołądkowy (np. inhibitory pompy protonowej), tetracyklin, picie mocnej kawy i herbaty do posiłków. Produkty spożywcze dzielimy na odzwierzęce i roślinne. Tak samo dzieli się też rodzaj żelaza: produkty pochodzenia zwierzęcego zawierają żelazo hemowe, a produty roślinne niehemowe [3]. Lepiej przyswajalne jest żelazo z połączeń hemowych (3-35%) niż niehemowych (2-20%).

Szpinak - żelazo w anemii

Gdzie znajdziemy żelazo i co najlepiej wybierać?

Produkt spożywczy Zawartość Fe w 100 g produktu Zawartość Fe na porcję
Kaczka tuszka 2,1 mg 2,9 mg
Chleb żytni ze słonecznikiem 2,6 mg 1,3 mg (1 kromka)
Wołowina rozbratel 2,8 mg 3,4 mg
Szpinak 2,8 mg 5,6 mg
Cielęcina łopatka 2,9 mg 3,5 mg
Kasza jaglana 4,8 mg 7,7 mg
Pietruszka zielona 5,0 mg 0,3 mg (1 łyżka)
Soczewica czerwona 5,8 mg 8,7 mg
Orzechy pistacjowe 6,7 mg 1 mg (garść)
Fasola biała 6,9 mg 10,35 mg (1 szklanka)
Żółtko jaja kurzego 7,2 mg 2,16 mg (1 żółtko)
Otręby pszenne 14, 9 mg 2,17 mg (1 łyżka)
Dynia pestki 15 mg 1,5 mg (1 łyżka)

W przypadku anemii warto do swojego codziennego jadłospisu włączać powyższe produkty, a dodatkowo np. napar z pokrzywy czy sok z niej. Pokrzywa jest źródłem żelaza, kwasu foliowego i miedzi, a te substancje świetnie wpływają na procesy krwiotwórcze. Można też suplementować się algami albo dodawać je do koktajli. Tutaj odsyłam Was do postów o spirulinie i chlorelli.

Bitwa Ty kontra anemia jest trudna, ale odpowiednio zbilansowana dieta jako profilaktyka i dobrana suplementacja w przypadku ciężkich niedoborów będą na nią lekarstwem.

Przypisy:

  1. Kuthan R., Bonek Z. (2014). Zapobieganie i leczenie niedokrwistości związanej z niedoborem żelaza. Lek w Polsce, vol. 24(277): s.30-34.
  2. Orlicz-Szczęsna G., Żelazowska-Posiej J., Kucharska K. (2011). Niedokrwistość z niedoboru żelaza. Curr Probl Psychiatry, 12(4): s.590-594.
  3. Korzeniowska K., Cieślewicz A., Jabłecka A. (2012). Zaburzenia gospodarki żelaza Część 1. Hemochromatoza. Farmacja Współczesna, 5: s.83-87.
Udostępnij:Share on Facebook6Share on Google+0Tweet about this on Twitter